معرفي سوره عنكبوت

1- دليل نام‌‌گذاري اين سوره به نام عنكبوت چيست؟ به خاطر نام بردن از اين حشره در يك تمثيل است. آيه 41 به اين موضوع اشاره كرده است. داستان كساني كه به جاي خداوند سروراني براي خود بر مي‌گيرند همانند عنكبوت است كه خانه‌اي مي‌سازد و اگر مي‌دانستند سست‌ترين خانه‌ها خانه‌ي عنكبوت است.

2- اين سوره چند آيه و چند كلمه دارد؟ 69 آيه و 978 كلمه دارد.

3- ترتيب قرار گرفتن اين سوره در قرآن و ترتيب نزول آن را بيان كنيد. ترتيب قرار گرفتن اين سوره در قرآن بيستمين و ترتيب نزول هشتاد و پنجمين است.

4- مكي است يا مدني؟ مكي است.

5- حجم آن چقدر است ؟ كمي بيش از يك جزء است.

6- چندمين سوره‌ است كه با حروف مقطعه آغاز مي‌شود؟ پانزدهمين سوره (الر)

7- موضوع اين سوره چيست؟ اشاره به داستان‌هايي در رابطه با پيامبراني چون حضرت نوح، حضرت لوط، حضرت شعيب، حضرت صالح و حضرت هود است.

 

معرفي سوره روم

1- علت ناميدن اين سوره به اين نام چيست؟ دليل نام گذاري اشاره و بلكه اخبار آن از غيب يعني شكست خوردن ايرانيان از روميان است.

2- مراد از روم چه مردمي هستند؟ مختصراً توضيح دهيد. مراد از روم كه در آيات اوليه‌ي سوره‌ي روم به آن اشاره شده دولت روم شرقي، يعني امپراتوري بيزانس است كه رقيب نيرومند شاهنشاهي ساساني بود، و نبر‌دهاي متعدد و طولاني با هم داشتند و دو ابر قدرت بزرگ آن روزگار شمرده مي‌شدند. ايرانيان كه مجوسي (زردشتي) بودند از نظر مسلمانان صدر اسلام و عصر حيات رسول‌الله صلّي الله عليه و آله اهل كتاب شمرده نمي‌شدند، و برعكس روميان مسيحي، اهل كتاب شمرده مي‌شدند. لذا در مبارزه‌اي كه بين مسلمانان و مشركان مكه و قريش نزديك به يك دهه جريان داشت مسلمانان آرزومند پيروزي روميان اهل كتاب، و مشركان آرزومند آن بودند كه ايرانيان غلبه پيدا كنند و در جنگي هم ايرانيان غلبه يافتند، و روميان مغلوب شدند. اما طبق پيش‌بيني غيبي قرآن كريم كه از موارد اعجاز قرآن شمرده مي‌شود، چند سال ديگر روميان ايرانيان را شكست دادند و رسيدن اين مژده درست در روز پيروزي مسلمانان در غزوه‌ي بدر بر مشركان بود.[77]

3- اين سوره چند آيه و چند كلمه دارد؟ 60 آيه و 817 كلمه دارد.

4- ترتيب قرار گرفتن اين سوره در قرآن و ترتيب نزول آن را بنويسيد. ترتيب قرار گرفتن اين سوره در قرآن سي‌امين و ترتيب نزول هشتاد و چهارمين سوره است.

5- مكي است يا مدني؟ مكي است.

6- چندمين سوره‌آي است كه با حروف مقطعه آغاز مي‌شود؟ شانزدهمين سوره است. (الم)

7- موضوع اين سوره را بنويسيد. اشاره به اينكه هر گروهي آنچه را كه به دست دارد شادمان است و نيز ظهور فساد در خشكي و دريا به خاطر كاركرد و اَعمال انسانها است.

معرفي سوره لقمان

1- دليل ناميدن اين سوره به لقمان چيست؟ به خاطر اشاره به نام و داستان و حكمت‌هاي لقمان است.

2- لقمان چگونه شخصيتي بوده است؟ از شخصيتهاي قرآني كه در عصر جاهليت هم به حكمت مشهور بوده و در ادب فارسي به لقمان حكيم معروف است. او قهرمان و حكيمي افسانه‌اي از عربستان پيش از اسلام است و در قرآن به صورت مردي خداشناس و پدري فرزانه كه به فرزندش پندهاي حكيمانه و پارسايانه مي‌دهد، ظاهر شده است. در عصر جاهليت لقمان به عاد معروف بوده است. دو صفتي كه به آنها شهرت دارد، فرزانگي و طول عمر است. در قرآن كريم سوره سي‌ويكم به نام اوست.[78]

3- اين سوره چند آيه و چند كلمه دارد؟ 34 آيه و 552 كلمه دارد.

4- ترتيب قرار گرفتن اين سوره در قرآن و ترتيب نزول آن را بنويسيد. ترتيب قرار گرفتن آن در قرآن سي و يكمين و ترتيب نزول هفتادمين سوره است.

5- چندمين سوره از سوره‌هاي 20گانه كه با حروف مقطعه آغاز مي‌شود؟ هفدمين سوره است (الم).

6- كدام دسته از احكام بيشتر در اين سوره آمده است؟ احكام اخلاقي.

7- موضوع اين سوره در رابطه با چه مسائلي است؟ ناسپاسي كافران و اينكه در قيامت حتي پدر و پسر نمي‌توانند همديگر را ياري رسانند و نيز هيچ كس از زمان وقوع قيامت و نزول باران و ،،،،،،،،،،،، خبر ندارد و نيز هيچ كس نمي‌داند در كجا خواهد مرد.

 

معرفي سوره سجده

1- علت ناميدن اين سوره به نام سجده چيست؟ به خاطر داشتن آيه‌اي كه قرائت آن سجده واجب دارد. (آيه 15).

2- نام ديگر اين سوره چيست؟ مضاجع است.[79]

3- اين سوره چند آيه و چند كلمه دارد؟ 30 آيه و 372 كلمه دارد.

4- ترتيب قرار گرفتن اين سوره در قرآن و ترتيب نزول آن را بنويسيد. ترتيب قرار گرفتن اين سوره در قرآن سي و دومين و ترتيب نزول آن هفتاد و پنجمين است.

5- مكي است يا مدني؟ مكي است.

6- چندمين سوره‌اي است كه با حروف مقطعه آغاز مي‌شود؟ هيجدهمين سوره (الم).

7- موضوع اصلي اين سوره را بنويسيد. توحيد، معاد و هشدار به ناباوران است.

8- در آيه 11 سوره سجده به ملك‌الموت اشاره شده است منظور از ملك‌الموت چه كسي است؟ در سنت و عرف، ملك‌الموت يعني فرشته مأمور قبض (=گرفتن) روح انسانها، عزرائيل نام دارد. ولي اين نام در قرآن مجيد نيامده است. اما ملك‌الموت در آيه 11 سوره سجده ياد شده است. عزرائيل يا ملك‌الموت يكي از چهار فرشته مقرب در اديان ابراهيمي است (آن سه فرشته مقرب ديگر: جبرائيل، ميكائيل، اسرافيل).[80]

 

معرفي سوره احزاب

1- علت ناميدن اين سوره به اين اسم چيست؟ چون اين سوره به داستان احزاب (مشركان همدست) و نيز غزوه احزاب (آيات 9 تا 25) اشاره دارد به اين نام خوانده شده است.

2- اين سوره چند آيه و چند كلمه دارد؟ 73 آيه و 1302 كلمه دارد.

3- ترتيب قرار گرفتن آن در قرآن و ترتيب نزول آن را بنويسيد. ترتيب قرار گرفتن اين سوره در قرآن سي و سومين و ترتيب نزول آن نودمين سوره است.

4- مكي است يا مدني؟ مدني است.

5- حجم آن چقدر است ؟ كمي بيش از نيم جزء است.

6- مضامين اصلي اين سوره را بنويسيد. مباحثي پيرامون ارث، آداب اجتماعي به همسران پيامبر صلّي الله عليه و آله، داستان زيد كه همسرش را طلاق داد و سپس پيامبر با همسر طلاق يافته او ازدواج كرد، حكم حجاب براي زنان، بيان زناني كه ازدواج آنها براي پيامبر حلال است، آيه تطهير، آيه امانت.

7- زيد چه كسي بوده و چگونه داستان ايشان در قرآن آمده است؟ زيد بن حارثه فرزند خوانده‌ي رسول‌الله صلّي الله عليه و آله است. حضرت رسول او را پيش از نزول وحي، در زماني كه اسير بود در بازار عكاظ خريده بود. بعدها اسلام آورد. لذا پدرش حارثه او را از خود راند، ولي رسول الله صلّي الله عليه و آله او را فرزند خويش خواند. از همين روي گاهي به او زيد بن محمد هم مي‌گفتند. پيامبر حتي فرزند او اسامه را هم گرامي داشت. پيامبر براي او زينب را كه زني زيبا و اشراف زاده بود خواستگاري كردند، و زينب با آنكه راضي نبود، به احترام پيامبر اين خواستگاري و ازدواج را پذيرفت. بعدها ميان آن دو ناسازگاري پديد آمد، و حضرت رسول صلّي الله عليه و آله كراراً در سازش دادن ميان آنان مي‌كوشيدند، تا سرانجام زيد، زينب را طلاق داد، و حضرت رسول براي آنكه عملاً تعليم دهند كه احكام فرزند خوانده با فرزند صلبي فرق دارد، با زينب ازدواج كردند و اشاره به اين رويداد در سوره‌ي احزاب، آيات 36 تا 40 آمده است.

8- آيه تطهير را نوشته و از آن چه نكته‌ي خاصي استخراج مي‌شود؟ «وَقَرْنَ فِي بُيُوتِكُنَّ وَ لا تَبَرَّجْنَ تَبَرُّجَ الْجَهِلِيَّهِ الْأُولَي وَ أقِمْنَ الصَّلَوهَ وَ ءَاتِينَ الزَّكَوهَ وأطِعْنَ اللهَ وَ رَسُولَهُ اِنَّمَا يُرِيدُ اللهُ لِيُذْهِبَ عَنكُمُ الرَّجْسَ أهْلَ البَيْتِ وَ يُطَهِّرَكُمْ تَطْهِيراً» معصوم بودن آنها از خطا و اشتباه ثابت مي‌شود.

9- آيه امانت را نوشته و چه نكته‌اي از اين آيه استنباط مي‌شود؟ «اِنَّا عَرَضْنَا الْأمَانَه‌َ عَلَي السَّمواتِ وَ الْأرْضِ وَ الْجِبَالِ فَأبَيْنَ أن يَحْمِلْنَهَا وَ أشْفَقْنَ مِنْهَا وَ حَمَلَها الْاِنَسانُ انَّهُ كانَ ظَلُوماً جَهُولا» كه نبايد در امانت خيانت كرد. امانتي كه خداوند بر دوش انسانها نهاد شستي كرد. زيرا اين يك امتحان الهي است كه انسانها توان آن را دارند.



[1]- سوره دخان/ 1و2.

[2]- سوره واقعه/77.

[3]- سوره توبه/6.

[4]- سوره نساء/ 17.

[5]- سوره يونس/57.

[6]- سوره فرقان/1.

[7]-  سوره اسراء / 82.

[8]- سوره يونس / 57.

[9]- سوره انبياء/50.

[10]- سوره زخرف/114.

[11]- سوره قمر/5.

[12]- سوره يونس/1.

[13]- سوره مائده 48.

[14]- سوره آل عمران/ 103.

[15]- سوره انعام. 153.

[16]- سوره كهف/ 2.

[17]- سوره طارق / 13.

[18]- سوره نبأ/ 1و2.

[19]- سوره زمر/ 23.

[20]- سوره شعراء / 192.

[21]- سوره شوري/52.

[22]- سوره انبياء / 45.

[23]- سوره يوسف/ 2.

[24]- سوره آل عمران/ 138.

[25]- سوره اعراف/ 203.

[26]- سوره بقره/145.

[27]- سوره آل عمران/162.

[28]- سوره اسراء / 9.

[29]- سوره جن/1.

[30]- سوره افاقه/48.

[31]- سوره بقره /256.

[32]- سوره زمر/33.

[33]- سوره انعام / 115.

[34]- سوره طلاق/.

[35]- سوره آل عمران/ 193.

[36]- سوره نمل/ 3.

[37]- سوره بروج/21.

[38]- سوره انبياء/ 105.

[39]- سوره فصلت/ 3 و 4.

[40]- سوره فصلت/41.

[41]- سوره ابراهيم/52.

[42]- سوره يوسف /3.

[43] - سوره زخرف/44.

[44]- اعلي /18.

[45] -براي اطلاعات بيشتر مي‌توانيد به جلد اول الاتقان بخش سور مراجعه كنيد.

[46]- الاتقان، جلد اول، ص 19.

1- واژه‌هاي دخيل در قرآن مجيد، ص 2 و 3.

[48]- قرآن‌پژوهش، دكتر خرمشاهي، صص 187 و 198.

[49]- توبه 117.

1. نيز  اعلام قرآن، خزائلي؛ دايره‌المعارف فارسي؛ دايره‌المعارف اسلام (طبع اول).

[51]- تاريخ قرآن ابوعبداله زنجاني، با مقدمه احمد امين ص 202

[52]- قرآن پژوهي بهاءالدين خرمشاهي 298.

[53] - قرآن پژوهش، بهاءالدين خرمشاهي ص 392.

[54] - معارف قرآن در الميزان، مهدي آيين.

[55]- قرآن‌پژوهي، بهاءالدين خرمشاهي، ص 265.

[56]- ترجمه تفسير‌الميزان، جلد 2، ص 146.

[57] - همان، ص 173.

[58] - همان، ص 175.

[59]- دايره المعارف

[60]- الاتقان جلد 1، ص 194.

[61]- دايره‌المعارف اسلامي.

[62]- الاتقان، جلد 1، ص 195.

[63]- دايره‌المعارف اسلامي.

1. مراد از سد يأجوج و مأجوج هم در اين روايت، ديوار بزرگ چين است.

1. براي اطلاع بيشتر بعضي از محققان اين سد را همان ديوار چين مي‌دانند.

2. اعلام قرآن، شادروان خزائلي.

[67]- قرآن‌پژوهي، بهاءالدين خرمشاهي.

[68]- اعلام القرآن خزائلي، ص 198.

[69]- البيان في تفسيرالقرآن آيت‌ا... خويي.

[70] - قرآن پژوهي، بهاءالدين خرمشاهي.

[71]- ترجمه تفسير مجمع‌البيان طبرسي، جلد 18، ص 85.

[72]- همان، ص 87.

[73]- الاتقان، جلد 1.

[74]- ترجمه تفسير مجمع‌البيان جلد 22، ص 248.

[75]- ترجمه تفسير مجمع‌البيان طبرسي، جلد 22، ص 264، علي كاظمي.

[76]- قرآن‌پژوهي، بهاءالدين خرمشاهي.

[77]- تاريخ قرآن ابوعبد ازنجاني با مقدمه‌ي احمد امين، ص 134.

[78] - ترجمه تفسير مجمع‌البيان طبرسي، جلد 21، ص 54.

[79]- الاتقان، جلد 1، معرفي سوّر.

[80]- ترجمه تفسير مجمع‌البيان طبرسي، جلد 21، ص 192.

+ نوشته شده در  چهارشنبه دوم آذر 1390ساعت 13:23  توسط ربیع صادقی  |